Ý chính
- Phần lớn bài test IQ dùng 5 dạng câu: quy luật (dãy số, ma trận hình), suy luận logic, ngôn ngữ, số học và tư duy không gian.
- Với dãy số, hãy thử lần lượt hiệu, tỉ số, rồi hiệu của hiệu; với ma trận hình, xét quy tắc theo hàng và theo cột.
- Câu suy luận logic chỉ được dựa vào dữ kiện đề cho, không dùng hiểu biết riêng.
- Làm quen dạng câu giúp tăng điểm ở vài lần đầu, nhưng giải được vài câu mẫu không cho biết chỉ số IQ của bạn vì thiếu mẫu chuẩn để so sánh.
Câu hỏi IQ thường thuộc 5 dạng: tìm quy luật (dãy số, ma trận hình), suy luận logic, ngôn ngữ, số học và tư duy không gian. Dưới đây là 8 câu mẫu do IQEQ tự soạn cho từng dạng, kèm đáp án và lời giải từng bước. Các câu này giúp bạn làm quen cách ra đề; chúng không lấy từ bài test thật và giải được chúng không cho biết chỉ số IQ của bạn.
Vì sao bài test IQ dùng những dạng câu này?
Từ đầu thế kỷ 20, Charles Spearman nhận thấy người làm tốt một loại bài trí tuệ thường cũng làm tốt các loại khác, và gọi yếu tố chung đó là g. Các lý thuyết sau này, được Britannica tóm lược trong mục về lý thuyết đo lường tâm lý, chia trí tuệ thành nhiều năng lực hẹp hơn như suy luận, hiểu ngôn ngữ, tính toán, hình dung không gian. Mỗi dạng câu dưới đây là một "cửa sổ" nhìn vào một năng lực như vậy.
Dạng nổi tiếng nhất là ma trận hình, bắt nguồn từ bài test Raven's Progressive Matrices. Nghiên cứu của Carpenter, Just và Shell (1990) phân tích cách người làm bài giải loại câu này và cho thấy điều phân biệt người đạt điểm cao chủ yếu là khả năng rút ra quan hệ trừu tượng và khả năng quản lý nhiều mục tiêu giải quyết vấn đề cùng lúc trong trí nhớ làm việc.
| Dạng câu | Năng lực chính | Đọc thêm |
|---|---|---|
| Dãy số, ma trận hình | Nhận diện quy luật | Nhận diện quy luật |
| Tam đoạn luận, mệnh đề | Suy luận logic | Suy luận logic |
| Cặp từ tương tự, tìm từ khác nhóm | Ngôn ngữ | Ngôn ngữ |
| Phần trăm, tỉ lệ, năng suất | Số học | Số học |
| Gập hình, xoay hình | Tư duy không gian | Tư duy không gian |
Dạng 1: Tìm quy luật (dãy số và ma trận hình)
Câu 1: Dãy số
Số tiếp theo của dãy 2, 6, 12, 20, 30, … là số nào?
A. 36 · B. 40 · C. 42 · D. 44
Câu 2: Dãy số tăng nhanh
Số tiếp theo của dãy 3, 5, 9, 17, 33, … là số nào?
A. 49 · B. 57 · C. 65 · D. 66
Câu 3: Ma trận ký hiệu
Bảng 3 × 3 dưới đây thiếu ô cuối. Ô nào phù hợp?
| Cột 1 | Cột 2 | Cột 3 | |
|---|---|---|---|
| Hàng 1 | ● | ▲▲ | ■■■ |
| Hàng 2 | ▲▲▲ | ■ | ●● |
| Hàng 3 | ■■ | ●●● | ? |
A. ▲▲ · B. ▲ · C. ■ · D. ●
Mẹo: với dãy số, lần lượt thử hiệu, tỉ số, rồi "hiệu của hiệu". Với ma trận, tách từng thuộc tính (hình dạng, số lượng, hướng, màu) và xét riêng theo hàng rồi theo cột.
Dạng 2: Suy luận logic
Câu 4: Điều gì chắc chắn đúng?
Cho các dữ kiện: Mọi kỹ sư của công ty X đều biết lập trình. Một số người biết lập trình thích chơi cờ vua. An là kỹ sư của công ty X. Kết luận nào chắc chắn đúng?
A. An thích chơi cờ vua. B. An biết lập trình. C. Mọi người biết lập trình đều là kỹ sư của công ty X. D. Không kỹ sư nào của công ty X thích chơi cờ vua.
Mẹo: chỉ dùng dữ kiện đề cho, kể cả khi một phương án nghe "hợp lý ngoài đời". Chú ý các từ định lượng như "mọi", "một số", "không có".
Dạng 3: Ngôn ngữ
Câu 5: Cặp từ tương tự
Bút : viết = Kéo : ?
A. giấy · B. cắt · C. thợ may · D. sắc bén
Câu 6: Tìm từ khác nhóm
Từ nào không cùng nhóm với các từ còn lại: táo, cam, cà rốt, xoài?
Dạng 4: Số học
Câu 7: Phần trăm liên tiếp
Số thành viên của một câu lạc bộ tăng 20% trong năm đầu, rồi giảm 10% trong năm thứ hai. So với lúc đầu, số thành viên thay đổi thế nào?
A. Tăng 10% · B. Tăng 8% · C. Tăng 12% · D. Không đổi
Mẹo: với bài phần trăm, chọn số gốc là 100 để tính nhẩm nhanh và tránh nhầm lẫn.
Dạng 5: Tư duy không gian
Câu 8: Gập hình lập phương
Một tờ giấy gồm 6 ô vuông được đánh số như sơ đồ bên dưới (dạng chữ thập), rồi gập lại thành hình lập phương. Mặt nào nằm đối diện mặt số 1?
[1]
[2] [3] [4]
[5]
[6]A. 3 · B. 4 · C. 5 · D. 6
Mẹo: trong sơ đồ trải phẳng, hai ô nằm cùng hàng hoặc cùng cột và cách nhau đúng một ô sẽ thành hai mặt đối diện.
Giải được câu mẫu có nói lên chỉ số IQ không?
Không. Điểm IQ có ý nghĩa vì được so với phân bố điểm của một mẫu chuẩn cùng độ tuổi, như Britannica mô tả trong mục về bài test IQ. Tám câu ở đây không có mẫu chuẩn nào, nên chúng chỉ giúp bạn hiểu dạng đề chứ không thể quy ra một con số IQ. Để hiểu cách điểm chuẩn hoá được tính, bạn có thể đọc bài IQ là gì.
Luyện câu mẫu cũng có giới hạn. Phân tích tổng hợp của Scharfen và cộng sự (2018) trên 122 nghiên cứu cho thấy điểm test năng lực nhận thức tăng khi làm lại, nhưng không tăng thêm sau lần làm thứ ba. Mức tăng này chủ yếu phản ánh sự quen thuộc với bài test, không phải năng lực tư duy tăng tương ứng. Nếu bạn đang chuẩn bị cho vòng test khi xin việc, bài test IQ tuyển dụng có thêm gợi ý về cách ôn luyện hợp lý.
Cuối cùng, như báo cáo của nhóm chuyên gia Hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) năm 1996 nhấn mạnh, bài test trí tuệ bỏ sót nhiều năng lực quan trọng như sáng tạo và sự nhạy bén xã hội. Làm sai vài câu mẫu không nói lên điều gì về giá trị của bạn.
Câu hỏi IQ có đáp án ở đâu đáng tin?
Câu mẫu có lời giải chi tiết như trong bài này giúp bạn hiểu cách ra đề. Bài test IQ nghiêm túc thường không công bố câu hỏi và đáp án thật, vì làm vậy sẽ khiến kết quả của người làm sau mất ý nghĩa.
Làm nhiều câu hỏi IQ có giúp tăng IQ không?
Luyện tập giúp tăng điểm ở dạng câu đã quen, chủ yếu trong vài lần đầu. Mức tăng này phản ánh sự quen thuộc với bài test hơn là thay đổi năng lực tư duy nền tảng.
Câu hỏi IQ dạng nào khó nhất?
Tuỳ từng người. Có người nhanh với dãy số nhưng chậm với gập hình, và ngược lại. Biết mình mạnh, yếu ở dạng nào hữu ích hơn việc tìm dạng "khó nhất".
Vì sao câu hỏi IQ thường tính thời gian?
Nhiều bài test đo cả độ chính xác lẫn tốc độ xử lý. Giới hạn thời gian giúp so sánh người làm bài trong cùng điều kiện.
Nguồn tham khảo
- Carpenter, P. A., Just, M. A., & Shell, P. (1990). What one intelligence test measures: a theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test. Psychological Review, 97(3), 404–431. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2381998/
- Encyclopaedia Britannica. Human intelligence: The IQ test. https://www.britannica.com/science/human-intelligence-psychology/The-IQ-test
- Encyclopaedia Britannica. Human intelligence: Psychometric theories. https://www.britannica.com/science/human-intelligence-psychology/Psychometric-theories
- Scharfen, J., Peters, J. M., & Holling, H. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis. Intelligence, 67, 44–66. https://ideas.repec.org/a/eee/intell/v67y2018icp44-66.html
- Neisser, U. và cộng sự (1996). Intelligence: Knowns and Unknowns. American Psychologist, 51(2). http://webspace.ship.edu/cgboer/iku.html
